NTV

İspanya’nın gizlenen geçmişi

Dünya

Franco’ nun seçimle göreve başlayan Cumhuriyetçi hükümete karşı yürüttüğü silahlı milliyetçi ayaklanmayı yüceltmek amacıyla inşa edilen Şehitler Vadisi, değişikliğin eşiğinde...

75 yıl önce başlayan iç savaşta ölen 30 bini aşkın kişinin cesetlerinin Franco’nun emriyle nakledildiği ve Franco’nun mezarının da bulunduğu Şehitler Vadisi Franco’nun ölümünden 36 yıl sonra İspanya gündeminde. Konuyla ilgili en çok dikkat çeken nokta ise Franco’nun mezarının şimdiki sosyalist hükümet tarafından açılması.

İspanya’nın en çok ziyaretçi çeken yerlerinden biri olan anıtın durumuyla ilgilenen hükümet yetkilisi Ramon Jauregui hassas bir denge üzerinde çalıştıklarını belirterek: "Savaşın ve diktatörlüğün sona ermesiyle oluşan derin yaralardan sonra, İspanya'nın demokrasiye geçişi ihtiyatlı oldu. Geçmişle azar azar hesaplaştık. Belki bu anıta ilişkin yaklaşımımız da azar azar oluyor ama barışçı bir şekilde geçebilmek için, ihtiyatlı hareket etmemiz, kilit önem taşıyor. İnsanların bakış açısını değiştirmek kolay değil. Ama burası gelecekte de var olacaksa, savaşın korkunçluğunu ve tüm kurbanları hatırlatan bir yer olması gerekiyor" dedi.

FRANCO'NUN KIZI KARŞI
Hükümet, anıt mezarın durumunda değişiklik yapılmadan önce bir uzman komisyonun önerilerini almaktan yana. Önerilerden biri Franco’nun mezarının gösterişsiz bir belediye mezarlığına, eşinin yanına taşınması. Ancak bu öneriye Franco’nun Franco Vakfı başkanlığını yapan kızı karşı çıkarak böyle bir adımın önlenmesi için mahkemeye gideceğini söyledi.

İspanyolların pek azı Franco hayranlığını belirtse de birçoğu Franco’nun mezarının taşınması konusunda hoşnutsuzluğunu dile getiriyor. Şehitler Vadisi'ni ziyaret eden Jose Luis, "Bunca yıl sonra, bu, gülünç bir fikir. Bu yapılırsa savaşı devam ettiriyor olacağız" dedi. Anıta müdahalenin geçmişi kurcalamak olduğunu düşünenler de var.

Franco'nun başkaldırısının İspanya'yı Sovyetler Birliği'nin pençesinden kurtardığını savunan Jaime Alonso, Franco'nun çeşitli fotoğraflarının ve gerçek boyutlarda bir portresinin asılı olduğu odada, "Çok büyük sayıda insan, böyle bir barbarlığa karşı çıkacaktır. Ailesinin izni olmaksızın Franco'yu buradan nakledemezler. Böyle birşey hürmetsizlik olur. İspanya'da tarih konusunda dikkatli olmak gerekir. Toplumun bir kısmını şeytanlaştırıp, diğer kısmını göklere çıkaramazsınız. Bu yanlıştır ve hiçbir işe yaramaz" sözleriyle anıtın değişimine karşı olanlara destek oldu.

'KARANLIK YÜZÜMÜZLE YÜZLEŞMELİYİZ'
Savaştan sonra bugüne kadar İspanya’nın savaş suçlularını cezalandırmak için teşebbüste bulunmaması, geçmişiyle yüzleşmemesi ve geçmişini unutmaya çalışması üzerine böyle bir gelişmenin yaşanmasını destekleyenler de var.

Tarihçi Angel Vinas, "İspanya'da geçmişin karanlığıyla yüzleşmekten korkanlar var. Burada korkunç şeyler, katliamlar meydana geldi. Ama bu durumdaki tek ülke biz değiliz. İspanya'nın da olanları kabullenmemesi için bir neden yok" diyerek Şehitler Vadisi'nde reform yapılmasının bu sürecin bir parçası olduğunu sözlerine ekledi.

Anıtta, anıtın tarihini anlatan hiçbir bilgi yer almazken anıtın büyük bölümünün inşasında çalışan siyasi tutuklulardan biri olan Nicolas Sanchez Albornoz, “Bir Avrupa ülkesinde, en kanlı diktatörlerden birini anmak için dev bir anıt yer alması, gerçekten büyük bir şok etkisi yaratıyor. En iyisi tüm bu simgelerin ortadan kaldırılması. Bu simgeselliği en çok pekiştiren de, Franco'nun varlığı” dedi.

İSPANYA İÇİN BİR İLK OLABİLİR
1936 Ağustos’unda, sosyalist olduğu gerekçesiyle faşist idam mangasınca öldürülen Jorge Valrico Canales’in oğlu Fausto Canales ve ailesi babasının cesedinin Vadi’den çıkartılıp uygun bir cenaze işleminden sonra defnedilmesini talep edenlerden. 1959 yılında Jorge Valrico Canales’in cesedinden arda kalanlar bir kuyudan çıkarılmış ve Şehitler Vadisi’ne nakledilmiş. Konuyla ilgili olarak Fausto Canales: “Benim için, babamın cesedinin, askeri darbenin muzafferleri için yapılmış bir yerde gömülü olması son derece büyük bir acı kaynağı. Bu bir suçun iki kere işlenmesi gibi bir şey. Birincisi öldürülmüş olması; ikincisi de cesedinin, bizim iznimiz olmaksızın, hiç uygun olmayan bir yere nakledilmesi” diyerek taleplerini belirtti.

İspanya hükümetinin 2007 yılında, savaş ve diktatörlük dönemi kurbanlarına haklarını resmen teslim eden ve tazminat verilmesinin önünü açan Tarihi Bellek Yasası’nı çıkarmasıyla Franco döneminden kalan tüm anıtların kaldırılması öngörülmüştü. Ama İspanya’nın muhafazakar muhalefet partisi PP (Halk Partisi) yasaya destek vermedi.