AK Parti İzmir Milletvekili ve TBMM Başkanı Binali Yıldırım, Anayasa'da yapılan değişikliklere uyum sağlamak amacı taşıyan TBMM İç tüzüğünde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi'ni TBMM Başkanlığına sundu.

Teklife göre, cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, atandıkları tarihten sonra yapılan ilk birleşimde and içecekler.

Başkanlık Divanının üye sayısı Başkan hariç tutularak belirlenecek.

Danışma Kurulu, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı veya görevlendireceği başkanvekili başkanlığında siyasi parti grup başkanları veya başkanvekillerinden kurulacak.

Başkanlık Divanının teklifi üzerine Genel Kurulca işaret oyuyla Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonlarının sayıları ve adları değiştirilebilecek.

Buna göre TBMM Komisyonları şunlardan oluşacak:

- Anayasa

- Adalet

- Milli Savunma

- İçişleri

- Dışişleri

- Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor

- Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm

- Çevre 

- Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler

- Tarım, Orman ve Köyişleri

- Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji 

- Dilekçe 

- Bütçe 

- Kamu İktisadi Teşebbüsleri 

- İnsan Haklarını İnceleme

- Avrupa Birliği Uyum

- Kadın Erkek Fırsat Eşitliği 

- Güvenlik ve İstihbarat

Anayasa, İç tüzük ve kanunlarla belirlenenler hariç olmak üzere, komisyonların her birinin üye sayısı, Başkanlık Divanının teklifi üzerine Genel Kurulca işaret oyuyla belirlenecek.

Teklifle Plan ve Bütçe Komisyonu ile Dilekçe Komisyonu üyeliğine seçilen milletvekillerinin, diğer komisyonlarında görev alabilmesine de imkan tanındı.

Bir siyasi parti grubu komisyonlarda kendisine düşen kontenjandan Genel Kurulca seçilmiş bir üyenin yerine başka bir isim bildirebilecek. Bu durumda Genel Kurulca işaret oyuyla seçim yapılacak.

KOMİSYONLARDA KONUŞMA SÜRESİ KOMİSYON KARARI İLE BELİRLENEBİLECEK

Komisyon toplantılarına Meclis üyeleri katılabilecek. Komisyonlar fikirlerini almak üzere kamu kurumlarından uzman personel ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, sivil toplum temsilcileri ve özel kişileri çağırma yetkisine sahip olacak. Ayrıca ihtiyaç görülmesi halinde komisyonlara ilgili yasama uzmanları da çağırılabilecek. Komisyonlarda istem sırasına göre söz verilecek. Komisyon başkanı söz sırasına bağlı olmayacak. Komisyonlarda, TBMM üyeleri ve katılması durumunda yürütme temsilcileri söz alabilecek.

Komisyonca çağırılan kamu kurumları, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşları, sivil toplum temsilcileri ile özel kişilere, komisyon başkanı, gerekli gördüğü zaman söz verebilecek. Komisyonda yapılacak konuşmaların süreleri komisyon kararı ile belirlenebilecek.

Komisyon üyeleri dışında kimse değişiklik önergeleri veremeyecek ve oy kullanamayacak. Her milletvekili üyesi olmadığı bir komisyonun belgelerini görüp okuyabilecek.

Komisyonlar, gerek duyduğunda bakanlıklar ve kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve sivil toplum temsilcilerinden bir kanunun uygulanmasına ilişkin olarak bilgi isteyebilecek. Gelen bilgiler komisyonda görüşülerek Meclis Başkanına sunulacak. Ayrıca Genel Kurulda görüşme yapılamayacak.

Komisyona havale edilen evrak, komisyon başkanlığınca bastırılarak veya elektronik iletişim kanalları kullanılarak komisyon üyelerine dağıtılabilecek.

TBMM Genel Kurulunun gündemi, "Başkanlığın Genel Kurula sunuşları', 'Özel gündemde yer alacak işler', 'Seçim', 'Oylaması yapılacak işler', 'Meclis soruşturması raporları', 'Genel görüşme ve Meclis araştırması yapılmasına dair öngörüşmeler', 'Kanun teklifleri ile komisyonlardan gelen diğer işler"den oluşacak. 

Danışma Kurulunun teklifi ve Genel Kurulun onayı ile "Genel görüşme ve Meclis araştırması yapılmasına dair öngörüşmeler" için haftanın belli bir gününde belli bir süre ayrılabilecek.

Başkanlıkça lüzum görülen hallerde, "Kanun teklifleri ile komisyonlardan gelen diğer işler"in görüşme sırası Danışma Kurulunca Genel Kurula teklif olunabilecek.

Esas komisyonlar ve kanun teklifi sahiplerinin bu konu ile ilgili istemleri de Danışma Kurulunda görüşülecek. Bu husus ayrıca elektronik ilan panosunda ilan edilecek.

Başkanlığa gelen kanun teklifleri, resmi tezkereler ve komisyon raporları ile yazılı soru, genel görüşme, Meclis araştırması, Meclis soruşturması önergeleri, gelen kağıtlar listesinde yayımlanacak. Bunlardan Genel Kurula sevk edilenler bu listede ayrıca belirtilecek.  Başkanlığa geliş tarihleri de ayrıca gösterilecek. 

Gelen kağıtlar tatile rastlamadığı takdirde, cumartesi ve pazar hariç, her gün internette yayımlanacak ve ilk birleşim tutanağına eklenecek. 

AYNI HÜKÜM UYGULANACAK

Teklife göre, Meclis soruşturması açılmasına karar verilmesi halinde, Meclisteki siyasi partilerin, güçleri oranında komisyona verebilecekleri üye sayısının 3 katı olarak gösterecekleri adaylar arasından her siyasi parti için ayrı ayrı ad çekme suretiyle kurulacak 15 kişilik bir komisyon tarafından soruşturma yapılacak.

Komisyon, kendisine bir başkan, bir başkanvekili, bir sözcü ve bir katip seçecek.  Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre hakimlerin davaya bakmasına veya karara katılmasına engel oluşturacak durumlarda bulunan milletvekilleri, bu komisyona seçilemeyecek. Komisyonda görevlendirilecek kamu görevlileri için de aynı hüküm uygulanacak.

CUMHURBAŞKANININ CEZAİ SORUMLULUĞU

Meclis İçtüzüğü'nün, 114'üncü maddesinin başlığı "Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu" şeklinde değiştirildi. 

Görevde bulunan veya görevden ayrılan cumhurbaşkanı hakkında, bir suç işlediği iddiasıyla TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebilecek.

Meclis, önergeyi her durumda en geç 1 ay içinde görüşecek. Meclisin bilgisine sunulacak önerge, soruşturulması istenen cumhurbaşkanına bildirilecek ve Meclisin bilgisine sunulmasından başlayarak 7 gün sonraki birleşimin gündemine alınacak.  Sırasıyla önergeyi verenlerden ilk imza sahibinin veya onun göstereceği bir diğer imza sahibinin, şahısları adına 3 milletvekilinin ve tercih etmesi halinde, o sırada görevde bulunsun veya bulunmasın, hakkında soruşturma açılması istenen cumhurbaşkanının konuşacağı bir görüşmeden sonra, Meclis soruşturması açılıp açılmaması hakkında üye tam sayısının 5'te 3'ünün gizli oyuyla karar verilecek.

Soruşturma açılmasına karar verilmesi halinde, Meclisteki siyasi partilerin, güçleri oranında komisyona verebilecekleri üye sayısının 3 katı olarak gösterecekleri adaylar arasından her siyasi parti için ayrı ayrı ad çekme suretiyle kurulacak 15 kişilik bir komisyon tarafından soruşturma yapılacak. 
Komisyon, Meclis soruşturması komisyonunun yetkilerini kullanabilecek. Kendisine bir başkan, bir başkanvekili, bir sözcü ve bir katip seçecek soruşturma komisyonu, üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanacak ve toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verilecek. 

Çalışmaları gizli olacak komisyona kendi üyeleri dışındaki milletvekilleri katılamayacak. 

Komisyon, soruşturma sonucunu belirten raporunu 2 ay içinde Meclis Başkanlığına sunacak. Soruşturmanın bu sürede bitirilememesi halinde, komisyona 1 aylık yeni ve kesin bir süre verilecek. Komisyonun bu konudaki istem yazısı Genel Kurulun bilgisine sunulacak. Bu süre sonunda raporun TBMM Başkanlığına teslimi zorunlu olacak.

Başkanlığa verildiği tarihten itibaren 10 gün içinde dağıtılacak rapor, dağıtımından itibaren 10 gün içinde Genel Kurulda görüşülecek. Bu görüşmede komisyona, şahısları adına 6 milletvekiline ve o sırada görevde bulunsun veya bulunmasın hakkında soruşturma açılması istenen cumhurbaşkanına söz verilecek.

Son söz, hakkında soruşturma açılması istenen cumhurbaşkanına ait olacak ve süresi sınırlandırılmayacak. Cumhurbaşkanı, isterse savunmasını yazılı olarak gönderebilecek. Bu savunma Genel Kurulda aynen okunacak.  Görüşmeler tamamlandıktan sonra komisyon raporu Genel Kurulca gizli oyla karara bağlanacak.  TBMM, üye tam sayısının en az 3'te 2'sinin oyuyla Yüce Divana sevk kararı alabilecek. 
Komisyonun Yüce Divana sevk yönündeki raporları ile Genel Kurulun Yüce Divana sevk kararlarında hangi ceza hükmüne dayanıldığı belirtilecek.

Komisyonun Yüce Divana sevk etmeme yönündeki raporlarının reddi ancak Yüce Divana sevke dair verilen ve sevk kararının hangi ceza hükmüne dayanacağını gösteren bir önergenin kabulüyle mümkün olacak. 

İç tüzüğün 118'inci maddesinin başlığı "Komisyon Genel Kurulu kararlarının dağıtılması" şeklinde değiştirildi. Buna göre, Komisyon Başkanlık Divanı, Komisyon Genel Kurulunca alınan kararları bastıracak, bütün milletvekillerine dağıtacak ve gereği için cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanlara gönderecek.

OLAĞANÜSTÜ HAL UYGULAMASI

Anayasa'da yapılan değişiklik kapsamında olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamelerinin yerine olağanüstü hal Cumhurbaşkanlığı kararnameleri getirildiği için Meclis İç tüzüğü bu kapsamda yeniden düzenlendi.  Buna göre, Anayasa'nın 119'uncu maddesi gereğince cumhurbaşkanı tarafından ilan edilen ve Resmi Gazete'de yayımlanan olağanüstü hal ile ilgili karar, Cumhurbaşkanlığı tezkeresiyle TBMM'nin onayına sunulacak. 

Meclis tatilde ise derhal toplantıya çağrılacak, Meclis gerekli gördüğü takdirde olağanüstü halin süresini kısaltabilecek, uzatabilecek veya olağanüstü hali kaldırabilecek.

Öngörülen sürenin kısaltılması veya uzatılması hakkında siyasi parti grupları veya en az 20 milletvekilinin imzası ile görüşme sırasında önerge verilebilecek. Oylamadan önce önerge sahibi 5 dakikayı geçmemek üzere söz alabilecek.

Cumhurbaşkanının talebiyle TBMM her defasında 4 ayı geçmemek üzere süreyi uzatabilecek. Savaş hallerinde söz konusu 4 aylık süre aranmayacak. Meclis tarafından onaylanan olağanüstü halin süresinin uzatılmasına, değiştirilmesine veya olağanüstü halin kaldırılmasına dair cumhurbaşkanı tezkereleri de bu maddedeki usule göre görüşülecek ve karara bağlanacak.

OHAL KARARNAMELERİNİN GÖRÜŞÜLMESİ

İç tüzüğün, 128'inci maddesinin başlığı "Olağanüstü hallerde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin görüşülmesi" şeklinde değiştirildi. Buna göre, Anayasanın 119'uncu maddesi çerçevesinde ilan edilen olağanüstü hallerde Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılan ve Resmi Gazete'de yayımlandıkları gün Meclis onayına sunulan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, savaş ve mücbir sebeplerle TBMM'nin toplanamaması hali hariç olmak üzere 3 ay içinde Mecliste öncelikle görüşülecek ve karara bağlanacak. 

Söz konusu kararnameler bir ay içinde komisyonlarda görüşülmediği taktirde, Meclis Başkanlığınca doğrudan doğruya Genel Kurul gündemine alınacak. Genel Kurul, geriye kalan 2 ay içinde bu kararnameler hakkında karar verecek. 3 ay içinde görüşülüp karara bağlanamayan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri kendiliğinden yürürlükten kalkacak. 

"Kanun tasarısı" kaldırıldığı için İç tüzüğün, TBMM Bütçesi'nin hazırlanmasına ilişkin bölümündeki "bütçe tasarısı" ibaresi "bütçe taslağı" şeklinde değiştirildi. Bütçe taslağını hazırlama görevi mevzuata uygun olarak TBMM Genel Sekreterine verildi. 

İç tüzükte gösterilen sürelerin işlemeyeceği zaman dilimine, uygulamaya uygun olarak "araverme" ibaresi eklendi.

TEKNİK DÜZENLEME

Anayasa değişikliğine uygun olarak İç tüzüğün çeşitli maddelerinde geçen "kanun tasarısı", "hükümet", "bakanlar kurulu" gibi ibareler İç tüzük madde metinlerinden çıkarıldı, gereken yerlere "cumhurbaşkanı yardımcısı", "bakan", "Cumhurbaşkanlığı kararnamesi" gibi ibareler eklendi. 

Tümüyle işlevsiz hale gelen maddeler yürürlükten kaldırıldı, ayrıca kurucu nitelikte düzenleme getirmeyen salt teknik uyum amacını gözeten düzenlemelere toplu olarak yer verildi.


TBMM İç tüzüğü yayımlandığı tarihte yürürlüğe girecek.

Söz konusu değişikle yürütme yetki ve görevinin Cumhurbaşkanı tarafından yerine getirilmesinin düzenlendiği, cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanların Cumhurbaşkanı tarafından atanacağı, görevden alınacağı ve ona  karşı sorumlu olacakları anımsatılan gerekçede, yürütme ve yasamanın bu organik ayrılığının, işlemlerinin de ayrılığını gerektirdiğine işaret edildi.

Bu doğrultuda kurul halinde bir hükümet bulunmadığı için hükümetin Meclise kanun tasarısı sunması söz konusu olamayacağı gibi hükümet üyelerinin Mecliste hükümeti temsilinin de mümkün olmadığı vurgulandı.

Genel gerekçede, yürütme organının temsilinin söz konusu olabileceği, bu çerçevede iç tüzükte yapılan değişikliklerde "kanun tasarısı", "hükümet","bakanlar kurulu" gibi ibarelerin iç tüzük metninden tümüyle ayıklanmış ve bunların yerine gerektiğinde "Cumhurbaşkanı", "Cumhurbaşkanı  yardımcısı" ve "bakan" gibi ibarelerin ekleneceği aktarıldı.

Anayasa'da yapılan önemli değişikliklerden birinin de Cumhurbaşkanı'na nitelikli geri gönderme (veto) yetkisinin verilmesi olduğu anımsatılan gerekçede, Anayasa değişikliğiyle Cumhurbaşkanı'nın geri gönderdiği bir kanunun  aynen kabul edilebilmesi için üye tam sayısının salt çoğunluğunun oyuna ihtiyaç duyulduğu, veto edilen bir kanunun kabulü için en az 301 kabul oyu gerektiği, aksi takdirde metnin reddedilmiş olacağı da hatırlatıldı. 

İç tüzükte bu değişikliğe uygun değişiklikler yapıldığı kaydedildi.

MECLİS'İN BİLGİ EDİNME VE DENETİM MEKANİZMALARI YENİDEN TANIMLANDI

Gerekçede, Anayasa'da olağan dönem "kanun hükmünde kararname" kavramının kaldırılması nedeniyle iç tüzükte de bu kavramın kaldırıldığı
bildirildi.

Yeni düzenlemede olağanüstü hallerde Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin çıkarılabileceğine işaret edilerek, olağanüstü hallerde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin Resmi Gazete'de yayımlandıkları gün TBMM’nin onayına sunulmak ve yayım tarihinden itibaren üç ay içinde görüşülüp sonuçlandırılmak zorunda oldukları, iç tüzükte söz konusu kararnamelerin 3 aylık sürede çıkarılmalarını düzenleyen kurallar konulduğu belirtildi. 

Teklif ile Meclisin bilgi edinme ve denetim yollarına ilişkin olarak Anayasa'da gerçekleştirilen değişikliklerin de iç tüzüğe yansıtıldığı, bu bağlamda "güvenoyu", "gensoru", "sözlü soru" gibi araçların iç tüzükten ayıklandığı, "yazılı soru", "genel görüşme" ve "Meclis araştırması" mekanizmalarının yeniden tanımlandığı ifade edildi.

Meclis soruşturması mekanizmasının yürütme organında yapılan değişikliğe uygun olarak yeniden kurgulandığı aktarılan genel gerekçede, bu çerçevede Cumhurbaşkanı'nın "vatana ihanet" yerine "cezai sorumluluğu"nun, Meclis soruşturması mekanizmasına koşut olarak yeniden düzenlendiği kaydedildi. 
Anayasa'da yapılan değişikliklerden birinin de sıkıyönetimin kaldırılması ve olağanüstü yönetim usullerinin tek başlık altında toplanması olduğu anımsatılan gerekçede, iç tüzükte buna uygun "olağanüstü hal yönetimi" başlığı altında yeni düzenlemeler yapıldığı belirtildi.

İŞLEVSİZ MADDELER AYIKLANDI

Gerekçede üye sayısının 600'e çıkarılmasına yönelik değişikliğin de iç tüzüğe yansıtıldığı bildirildi. 

İç tüzük değişiklik teklifinin temel olarak Anayasa'da yapılan değişikliklere uyum sağlama amacıyla hazırlandığı, bununla beraber iç tüzüğün özünü etkilemeyen iki ayrı grup değişikliğin daha yapıldığı anlatıldı.

Bunlardan birinci grubun halen işlevsiz halde bulunan maddelerden oluştuğu belirtilerek, Hesapları İnceleme Komisyonu'nun daha önce yapılan düzenlemelerle kaldırılmış olmasına rağmen iç tüzükteki varlığını sürdürdüğü, benzer şekide Anayasa ve kanunlarda kaldırılmış olmasına rağmen idam cezasına ilişkin iç tüzükte usul kurallarının bulunduğu hatırlatıldı. İç tüzük değişikliğinde bu tür işlevsiz kalan maddelerin ayıklandığına işaret edildi. 

İkinci grup değişikliklerin, kuvvetli teamül haline gelmiş bazı uygulamaların iç tüzüğe derç edilmesi olduğu belirtilen gerekçede, gelen kağıtların önemli bir kısmının fiziki olarak değil, elektronik kanallarla dağıtıldığı bu duruma örnek gösterilerek, kuvvetli teamül haline gelen bu tür uygulamaların da iç tüzük kuralı haline getirildiği vurgulandı.