Odyssey'in Helen'i, Batı'nın İran'ı

Son dönemde The Odyssey filmiyle birlikte yeniden Truva savaşı ve antik Yunan hikayeleri gündemde.

Mitoloji bize Truva’yı aşk, gurur ve tanrıların hırsı olarak anlatır. Oysa ekonomik gözlükle baktığınızda karşınıza antik çağın en büyük ticaret savaşı, tedarik zinciri krizi ve varlık yağması çıkar.

Bize yıllarca Paris’in aşkı, Helen’in güzelliği, Aşil’in öfkesi anlatıldı. Oysa tarihin bu en görkemli sahnesinde kimse bilançolardan ve bütçe açığından bahsetmedi.

Truva savaşı, antik dünyanın ilk büyük jeopolitik rant kriziydi.

Boğaz rantı ve tedarik krizi

Yunan kent devletlerinin bir kadının peşinden 1000 gemi kaldırıp 10 yıl boyunca gurbette çadır kurduğuna inanmak, ekonomi bilimini biraz hafife almak olur.

Savaşın asıl nedeni Çanakkale Boğazı'nın tam girişinde oturan Truva’nın konumuydu.

Truva, Karadeniz’den gelen buğday, maden ve köle ticaretini kilitliyor, geçen her gemiden gümrük vergisi alıyordu. Ege kentleri için Karadeniz buğdayı hayati önemdeydi.

Truva bu vanayı tutuyordu.

Yani Helen; Akaların kamuoyunu savaşa ikna etmek, devasa askeri harcamaları halka meşrulaştırmak için kullandığı kusursuz bir iletişim ve propaganda kampanyasıydı.

Yaratıcı yıkım

Truva savaşı yaklaşık 10 yıl sürdü.

10 yıl boyunca hedeflenen Truva’nın fethi gerçekleşmedi. Harcanan lojistik, kaybedilen insan kaynağı ve batan bütçeler büyüdü.

Tam bu noktada sahneye Odyssey çıktı.

Truva savaşı Truva Atı ile "yaratıcı yıkım" ve radikal inovasyon hamlesini yaptı. Lojistik maliyeti neredeyse sıfır olan bu fikirle 10 yıllık kriz bir gecede çözüldü.

İran ve Helen

Akalar kamuoyuna ve askerlerine "Güzel Helen’i kurtarmaya gidiyoruz!" dedi.

Kimse Ege ordularına "Çanakkale Boğazı’ndaki gümrük rantını ele geçireceğiz" diye savaş çığlığı attıramazdı.

Şimdi benzer senaryo İran için yaşanıyor.

Asıl dert Truva’nın oturduğu Çanakkale Boğazı ve Karadeniz-Ege ticaret hattıydı. Bugün ise yine asıl sorun İran’ın dibinde oturduğu Hürmüz Boğazı.

Dünya petrol ticaretinin yaklaşık %20'sinin geçtiği bu dar su yolu, küresel enerji mimarisinin ana damarı.

İran, Doğu-Batı ticaret koridorlarının, Çin’in "Bir Kuşak Bir Yol" projesinin ve Basra Körfezi enerji akışının vanasını elinde tutuyor.

Agamemnon için Helen’in kaçırılması bir fırsattı; savaşmak için aradığı o hukuki ve ahlaki meşru sebebi bulmuştu.

Batılı güçler ve ABD için nükleer tehdit, halkı ve uluslararası kamuoyunu ikna etmek için kullanılan en ideal motivasyon.

Savaş ya da yaptırım kararları "Küresel güvenliği koruyoruz." kılıfıyla süslenebilir.

Modern siyasette İran nükleer zenginleştirme faaliyetleriyle o "modern Helen" rolünü oynuyor.

Asıl kavga Helen’in güzelliği için değil; Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol tankerleri, enerji hatları ve küresel ticaret rotalarının kontrolü için.

Bugün küresel siyasetçiler ve ekonomi yönetimleri güvenlik, savunma ve nükleer tehdit gibi büyüleyici ve ateşli söylemlerin peşine takıldıkça, küresel ekonomi enflasyon ve tedarik krizleri kayalıklarına çarpmaya devam ediyor.

Homeros’un çağından bu yana 3000 yıl geçti. Silahlar, aktörler ve teknolojiler değişti. Ancak kural hiç değişmedi.

Helenler sadece retoriktir; asıl kavga her zaman boğazlar, gümrükler ve enerji hatları içindir.

Ve romantik sloganların faturasını günün sonunda her zaman acı ekonomik gerçekler ödetir.