Bir at ne kadar akıllı olabilir ki?

Akıllı Hans, 20. yüzyıl başlarında yaşamış. Matematiksel işlemler yapabildiği, zeka gerektiren başka problemleri çözebildiği iddia edilen bir at...

ntv.com.tr 17.04.2020 - 10:36 |

Atın sahibi…
Almanya’da bir lisede matematik öğretmeni olan Wilhelm von Osten…
Hans’a dört işlemi, kesirli sayılarla işlem yapmayı, zamanı söylemeyi…
Günün tarihini takip etmeyi, notaları, okumayı, yazmayı ve Almancayı öğrettiğini iddia ediyordu...
Hans…
“Ayın beşinci günü salı gününe isabet ederse, bir sonraki cuma ayın kaçıncı günü olur?” gibi sorulara…
Toynağını yere vurarak cevap veriyordu…
Sorular…
Hans’a sözlü olarak sorulabildiği gibi…
Yazılı olarak da sorulabiliyordu!

***

Sahibi…
Hans’la tüm Almanya’yı gezdi…
Gösteriler düzenledi...
Hans, Almanya’da ve diğer ülkelerde şan şöhret kazandı...
İş ayyuka çıkınca…
Durumu araştırmak üzere…
Bilim insanlarından oluşan bir komisyon kuruldu...
Komisyon…
Hans’ın gösterilerinde hiçbir hile yapılmadığı sonucuna varır!
Araştırma dosyası…
Fizyolog Oskar Pfungst’a devredilir...

***

1907’de Hans’ı inceleyen Pfungst…
Atın gerçekte zihinsel işlemler yapmadığını…
Kendisini izleyen insanların tepkilerindeki değişimler yoluyla…
Beklentilerini algıladığını tespit etti...
Pfungst…
Atın, bakıcısının vücut dilindeki ipuçlarına tepki verdiğini gösterdi...
Bakıcı, bu durumun farkında değildi...
Pfungst, araştırmasında şu yöntemleri denedi:
- Hans’ı bakıcısından ve seyircilerden yalıtarak ipucu almasını önledi.
- Soruları bakıcı dışındaki kişilerin sormasını sağladı.
- Atın gözlerini bağlayarak soru soranı görmesini önledi.
- Soru soranın cevabı bilip bilmemesi durumunu kontrollü olarak değiştirdi.

***
Pek çok deneme sonunda…
Pfungst…
Hans’ın bakıcı dışındaki kişilere de doğru cevap verebildiğini anladı...
Bu, hile olasılığını ortadan kaldırıyordu…
İlginç olan…
Hans, sadece soru soran kişi doğru cevabı biliyorsa…
Cevap verebiliyordu!
Ayrıca…
Hans’ın soru soranı görmesi gerekiyordu!
Bakıcı doğru cevabı bildiğinde…
Hans’ın cevapları yüzde 90 oranında doğru oluyordu...
Bakıcı soruların cevabını bilmediğinde…
Bu oran yüzde 5’lere kadar düşüyordu!

***

Pfungst…
Olayı dikkatle incelediğinde…
Atın toynağı yere doğru sayıda vurmaya başlayınca…
Soru soranın duruşunda ve yüz ifadesinde…
Gerilim ifade eden küçük değişimler olduğunu fark etti…
Tam doğru sayıda toynak vuruşundan sonra…
Bu gergin ifade…
Yerini rahatlamaya bırakıyordu...
Böylece…
Hans’a durması için gereki sinyal veriliyordu!

***

Pfungst’un çalışmasından sonra…
Bu olaya ‘Akıllı Hans Etkisi’ adı verildi…
Atların…
Vücut dilindeki küçük nüansları fark edebildiğini ortaya çıkaran Pfungst…
Deneylere kendisi üzerinde devam etti...
Cevabını bilmediği soruları…
Kendisine yönelten kişilere Hans gibi yere vurarak cevap veren Pfungst…
Vücut dilindeki ipuçlarına dikkat ederek…
Soruların yüzde 90’ını bilebildiğini gördü…

***

Wilhelm von Osten…
Pfungst’un bulgularına asla inanmadı!
Hans ile Almanya’yı gezerek…
Meraklı kalabalıklara gösteri yapmaya devam etti…

YAZARA AİT DİĞER MAKALELER