Genç yaşta kalp krizi bize ne anlatıyor?

Bu olay bize üç önemli gerçeği yeniden hatırlattı: Kalp krizi yalnızca ileri yaşta görülmez, her kalp krizi aynı seyretmez ve kalp kasını korumanın anahtarı tıkalı damarı mümkün olduğunca erken açılmasıdır.

KALP KRİZİNDE ASIL YARIŞ ZAMANA KARŞIDIR

Öncelikle sevgili Cem Yılmaz'a geçmiş olsun dileklerimi iletiyorum, umarım en kısa sürede normal yaşamına ve sevdiklerine kavuşur.

Kalp krizlerinin en sık nedeni, koroner damar duvarındaki bir plağın aniden çatlaması ve üzerinde pıhtı oluşmasıdır. Kan akımı ciddi biçimde azalır veya tamamen kesilirse kalp kası oksijensiz kalır. Bu durumu ağır kalp krizi olarak tarif edebiliriz. İlk aşamada kurtarılabilir olan doku, süre uzadıkça geri dönüşsüz biçimde kaybedilmeye başlar. Damar ne kadar erken açılırsa kalbin pompalama gücünü koruma, kalp yetersizliğini önleme ve ölümcül ritim bozukluğu riskini azaltma ihtimali o kadar artar. Bu nedenle özellikle kalp krizinin ağır formlarında zaman kalp kasının korunması açısından çok önemlidir.

Burada küçük ama önemli bir bilgilendirme yapalım. Hastanın kaderini belirleyen toplam süre ağrının başladığı andan tıkalı damardaki kan akımının yeniden sağlandığı ana kadar geçen süredir. Bu saat; hastanın belirtiyi fark etmesi, 112'yi araması, ilk elektrokardiyogramın çekilmesi, uygun merkezin belirlenmesi, transfer ve anjiyo laboratuvarına alınma aşamalarının tamamını kapsar. 

Bu sürenin ağır kalp krizlerinde 2 saati aşmaması çok değerlidir. Sevgili Cem Yılmaz'ın yaşadığı olayda ilk müdahaleyi yapan ekip, 112 ambulansı ve üniversite hastanesindeki anjiyo ekibi aynı zincirin halkaları olarak senkronize çalışmıştır. Kalp krizi tedavisi yalnızca iyi bir stent işleminden ibaret değildir; güçlü bir acil sağlık ağı, doğru yönlendirme ve kesintisiz ekip çalışması gerektirir. Ekip çalışmasının bu olayda çok iyi çalıştığını görmekteyiz. Süreç içerisinde görev alan tüm tıbbi personel ve organizasyonu oluşturan idari yapıyı tebrik etmek gerekir.

“EN AĞIR KALP KRİZİ” NE DEMEKTİR?

'Hafif' veya 'ağır' kalp krizi terimleri aslında toplumda sık kullanılır. Krizin ağırlığını; tıkanan damarın büyüklüğü ve tıkanma seviyesi, risk altındaki kalp kasının miktarı, damarın tamamen mi kısmen mi kapandığı, yan dolaşımın varlığı, damarın ne kadar süre kapalı kaldığı, kalbin pompalama gücü, gelişen ritim bozuklukları ve şok tablosu birlikte belirler. Kalp kasının tam kat etkilendiği durumlar sıklıkla daha ağır olarak kabul edilir, bu krizlerde zaman çok önemlidir. Eğer kalp kasının sadece belirli ve az bir katmanı etkileniyorsa bu daha hafif bir kriz olarak tanımlanabilir.

Kalbin ön duvarını etkileyen krizler, özellikle geniş bir kalp kası alanı tehdit altındaysa, en ciddi tablolardan biri olabilir. Tedavi ekibinin 'büyük kalp krizlerinden biri' ifadesi de muhtemelen risk altındaki kalp kası miktarını ve tablonun potansiyel ağırlığını anlatıyor. Buradaki sevindirici nokta, büyük olabilecek bir hasarın hızlı müdahaleyle sınırlanmış olmasıdır.

KALP KRİZİNİN ÇEŞİTLERİ NELER?

Kalp krizi tek bir tablo değildir. EKG bulgularına göre kalp krizlerini en sık STEMI ve NSTEMI olarak iki ana grupta değerlendirilir. STEMI’de kalbi besleyen damarlardan biri çoğunlukla aniden ve tamamen tıkanır. Hayati riski yüksektir. Kalp kasının geniş bir bölümü tehlikeye girebileceği için damarın mümkün olan en kısa sürede açılması gerekir. NSTEMI’de ise EKG’de aynı belirgin değişiklik görülmez; ancak kan testleri kalp kasında hasar oluştuğunu gösterir. 

Bu, “hafif kalp krizi” anlamına gelmez ancak sıklıkla etkilenen kalp kası daha azdır ve hayati risk daha düşüktür. Hastanın durumuna göre acil veya erken anjiyo gerekebilir. Kalp krizinin ağırlığını yalnızca STEMI veya NSTEMI olması belirlemez. Etkilenen damarın büyüklüğü, kalp kasının ne kadarının risk altında kaldığı ve müdahalenin ne kadar erken yapıldığı da sonucu doğrudan etkiler.

50'Lİ YAŞLARDA KALP KRİZİ ERKEN SAYILIR MI ?

Tıbbi çalışmalarda erken kalp damar hastalığı için sık kullanılan sınır erkeklerde 55, kadınlarda 65 yaşın altıdır. Bu açıdan 50’li yaşlarda bir erkekte gelişen kalp krizi 'erken' kabul edilebilir. Koroner damar hastalığı çoğu zaman yıllar içerisinde ilerler. Yüksek LDL kolesterol, sigara ve diğer nikotin ürünleri, yüksek tansiyon, diyabet, hareketsizlik, karın bölgesinde yağlanma, uyku apnesi, kronik böbrek veya iltihabi hastalıklar damar duvarında yıllar içinde birikim oluşturur. Ailesel hiperkolesterolemi ve yüksek lipoprotein(a) gibi kalıtsal özellikler ise görünüşte sağlıklı ve aktif kişilerde bile riski belirgin biçimde artırabilir. Bunların yanında stres akut bir olayı tetikleyebilir; ancak kalp krizini yalnızca 'stres yaptı' diyerek açıklamak çok doğru değildir. Aynı şekilde kişinin kilosuna veya dış görünüşüne bakarak risk analizi yapmak da yanıltıcı olabilir. Örneğin zayıf görünen bir kişinin LDL kolesterolü veya lipoprotein(a) düzeyi çok yüksek olabilir; bu koroner arter hastalığı riskini artırabilir.

HANGİ BELİRTİLERDE BEKLEMEMELİYİZ?

Kalp krizi her zaman kişinin göğsünü tutup ağrı hissetmesiyle başlamaz. Göğsün ortasında baskı, sıkışma, ağırlık, yanma veya ezilme hissi olabilir. Ağrı kola, omuza, sırta, boyna, çeneye ya da üst karın bölgesine yayılabilir.

Soğuk terleme, nefes darlığı, bulantı, ani halsizlik veya açıklanamayan huzursuzluk eşlik edebilir. Kadınlarda da en sık belirti göğüs ağrısıdır; ancak nefes darlığı, bulantı ve çarpıntı gibi eşlik eden yakınmalar daha belirgin olabilir. Diyabeti olanlarda ve ileri yaştaki kişilerde ağrı daha silik seyredebilir. Peki hangi durumlarda ne yapmak en doğrusu;

Beklemeyin: Yeni başlayan, birkaç dakikadan uzun süren, şiddetli veya tekrarlayan göğüs baskısını önemsiz diye yorumlamayın. Özellikle alışık olmadığınız ağrılar önemli olabilir.

112'yi arayın: Kendi aracınızla hastaneye gitmek yerine acil sağlık sistemini devreye sokun. Yolda ölümcül ritim bozukluğu gelişirse ambulans ekibi takip, elektroşok ve temel tedaviyi başlatabilir; hastaneyi önceden haberdar edebilir.

Rastgele ilaç almayın: Aspirin dahil ilk uygulamalar için 112 ekibinin veya hekimin yönlendirmesini izleyin. Evdeki ilaçlar, bitkisel ürünler ya da mide ilacı acil değerlendirmenin yerini tutmaz.

Bu konulara dikkat edildiği takdirde hastaneye ulaşım ve sonrasında gerekebilecek acil stent veya bypass işlemleri daha güvenli bir şeklide planlanabilir.

KALP KRİZİNDE ACİL STENT VEYA BYPASS GEREKEN DURUMLAR NELER? 

Kalp krizinde acil stent, tıkalı damarın anjiyoyla açılmaya uygun olduğu ağır kalp krizlerinde ve ağrısı devam eden, dolaşımı bozulan veya ciddi ritim sorunu gelişen yüksek riskli hastalarda uygulanır. Damar stentle güvenli biçimde açılamıyorsa ya da birden fazla damarı ilgilendiren yaygın ve karmaşık tıkanıklık nedeniyle kalbin büyük bir bölümü risk altındaysa acil veya erken bypass gerekebilir. Karar, anjiyo görüntüsü ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilerek verilir.

ACİL STENT VEYA BYPASS SONRASI NELERE DİKKAT EDİLMELİ?

Bir başka önemli konu da aslında işlem sonrası dikkat edilmesi gerekenler. Acil stent veya bazı özel durumlarda gerekebilen acil koroner bypass işlemleri tıkalı damarı açarak hayat kurtarır; fakat damar hastalığının bütün nedenlerini ortadan kaldırmaz. 

Sonrasında verilen ilaçların, özellikle pıhtı önleyici tedavinin hekime danışmadan kesilmemesi; LDL kolesterolün güçlü biçimde düşürülmesi, tansiyon ve kan şekerinin kontrolü, sigaranın bırakılması, kalp rehabilitasyonu ve düzenli takip tekrar kalp krizi riskini azaltmanın temel parçalarıdır. Özellikle erken dönem, hem ilaç uyumu hem de risk faktörlerinin hızla düzeltilmesi açısından kritik önemdedir.

Kalp krizi bazı durumlarda yaştan bağımsız olarak karşımıza çıkabilir; ancak çoğu zaman önceden ölçülebilen riskleri ve fark edilebilen belirtileri vardır. Önemli olan bu risklerin yönetilmesi ve belirtiler oluştuğunda erken müdahale edilmesidir.