Milli Mücadele'nin sessiz tanıkları. Kutsal bölge yıllar sonra resmi statü kazandı

Gediz’in Yunuslar Köyü Şehitliği, bölgedeki pek çok şehitliğin aksine temsili değil, doğrudan mezarların bulunduğu gerçek bir mezarlık olarak dikkat çekiyor. Araştırmacı-Tarihçi Yazar Hüseyin Göksal, burada 1920’li yıllarda Yunan işgaline karşı mücadele ederken şehit düşen askerlerin yattığını aktardı.

Göksal, çocukluk yıllarında mezarların birbirine karışık yığınlar hâlinde olduğunu belirtti. 2020 yılında Gediz Kaymakamlığı’nın desteğiyle şehitlik, bugünkü anıt görünümüne kavuştu. Yapılan arşiv taramaları ve saha çalışmalarıyla, bu kutsal mekanın tarihçesi gün yüzüne çıkarıldı.

Şehitlikte yatan isimsiz kahramanlardan birinin hikayesi, bölgedeki sözlü tarih çalışmalarında kendisine sıkça yer buluyor. Anlatılanlara göre; Gediz'in Kayaköy köyünden olan bir asker, vatani görevini yaparken hava değişimi izni alarak memleketine doğru yola çıkar. Geceyi geçirmek için Yunuslar köyündeki bir köy odasına misafir olur. Ancak durumu haber alan işgalci Yunan askerleri köyü basar. Asker olduğu anlaşılan vatan evladı, köy içinde şehit edilir ve naaşı köylüler tarafından şimdiki şehitlik alanına defnedilir. Bu hikaye hem Yunuslar hem de Kayaköy halkı tarafından nesilden nesile anlatılıyor.

İstiklal Harbi döneminde Gediz ve çevresi, stratejik konumu nedeniyle büyük çarpışmalara sahne oldu. Özellikle 24 Ekim 1920 tarihinde başlayan Gediz Taarruzu sırasında, Yunuslar Köyü ile Yaylaköy arasında bulunan Derbent Boğazı, savunma hattının en kritik noktalarından biriydi.

Hüseyin Göksal'ın Genelkurmay arşivlerinden yaptığı tespitlere göre, Yunuslar köyünde sadece Derbent Boğazı mevkiinde yaşanan savaşlarda 128 askerimiz şehit düştü. 61.Tümen 174.Alay birlikleri, Yunan birliklerinin ilerleyişini durdurmak ve iç bölgelere sızmayı engellemek için bu darboğazda büyük bir mücadele verdi. 

Gediz Muharebeleri, düzenli ordunun kuruluş sürecinde ve Batı Cephesi'ndeki stratejilerin belirlenmesinde önemli bir ders ve tecrübe noktası oldu.

Yunuslar Köyü girişine dikilen "61. Tümen 174. Alay Şehitliği" tabelası, bölgenin tarihi önemini tescillerken, ziyaretçilere de bu kutsal toprakların hikayesini fısıldıyor. 

Köylülerin 1940'lı yıllardan bu yana büyük bir duyarlılıkla çevresini kapatıp koruduğu bu alan, artık devlet koruması altındaki resmi bir anıt mezar olarak gelecek nesillere taşınıyor.