Ninesinden öğrenmişti, binbir emekle üretti. 7 yıl aradı ve buldu

Yayladağı'na bağlı Bozlu Mahallesi'nde yaşayan 59 yaşındaki Emel Duman, ninesinden öğrendiği ipek böcekçiliğini yaşatarak gelecek nesillere miras taşıyor. Kahramanmaraş depreminden sonra evinde yetiştirdiği ipek böceği yumurtalarının yüzde 95'ini kaybeden Duman, kalan yumurtalarıyla üretmeye devam etti. Duman zaman geçtikçe koza örmeye başladı ve böceklerinin de türünü çoğalttı.

Emel Duman'ın ürettiği ipek böceklerinden elde ettiği “Hatay Sarısı" adını verdiği iplikten çeşitli kumaşlar ve aksesuarlar üretiliyor. Türkiye'nin yerel ırklarından Hatay Sarısı'nı yaşatmak için 7 yıllık arayışın sonunda bir yaşlı adamdan bulan Duman ve Hatay Valiliği'nin girişimleriyle Hatay Sarısı coğrafi işaret aldı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından, Hatay'ın tescilli ürünü ve binbir emekle bu ipliği yaşatan Emel Duman'a “Yaşayan İnsan Hazinesi” ödülü verildi.

Türkiye'nin tescilli yerel üç ırkından biri olan Hatay Sarısı'nı bulmak için yıllarca emek gösterdiğini ifade eden Emel Duman, "Dünyadaki üretimin yüzde 97'si beyaz koza, yüzde üçü sarı koza ve o sarı kozaların hepsi endemik türlerdir. Hatay Sarısı da Türkiye'de tescilli üç yerel ırktan biri durumda. O yüzden çok kıymetli endemik bir türdür ve 1970'lerde teşvikten çıkarıldığı için üretimden de kalkmıştı. Dolayısıyla da tamamıyla kaybolmuş diye bilinen bir türdü” dedi.

Hatay Sarısı'nı unutmadığını ve unutturmak istemediğini dile getiren Duman, çalışmalarına devam ettiğini ve umudunu kaybettiği yerde bir başkasından bulduğu yumurtalarla tekrar umutlarının yeşerdiğini söylüyor. Çalışmalarını aynı zamanda bilimsel olarak da katkı sağladığını belirten Duman, emeklerini coğrafi işaretle taçlandırdığını söyledi. Aldıkları sonuçtan mutluluk duyduğunu dile getiren Emel Duman şöyle devam etti:

"Maalesef ortalıkta çok Hatay Sarısı diye satılıp, Hatay Sarısı olmayan çok fazla ürün vardı. O açıdan insanlara daha güvenilir bir şey sunacağı ve artık bunun denetimi yapılacak. Gerçek Hatay Sarısı değerini bulacak ve insanların üretmesi için teşvik olacak.”

Hatay Sarısı’nın ipeğe dönüşüm sürecini anlatan Duman, çok meşakkatli bir sürecin olduğunu söyleyerek şöyle devam etti:

“İpek kozası yumurtasından çıkıyor ve kendinin on bin misli büyüyen bir canlı. Uyku döneminde 30 gün boyunca dört defa uyuyor deri değiştiriyor. 30'uncu günün sonunda da doğadan topladığımız sağlıklı çalıları onların yaşam alanlarına bırakıyoruz. Onlar da o çalılara çıkıyor. İpek böceği kendi etrafında kozasını örüyor. Ondan sonra kelebek olup çıkıyor. Dolayısıyla kelebekler çıktıktan sonra kozaları topluyoruz ve onları önce elyafa döndürüyoruz. Elyaftan sonra ipliğe döndürüyoruz.”

İplikten sonraki dokuma süreçlerinden bahseden Duman, üretilen ürünlerin fiyatlarının talebe göre değişiklik gösterdiğini söyledi. Aksesuar olarak şal, fular, atkı gibi parçaları dokuduklarını belirten Duman, kumaş olarak da tercih edildiğini ekledi. Emel Duman, kendi ürünlerinin ayrıştığı noktanın tamamen el yapımı olmasıyla alakalı olduğunu ve kalitesinin üst seviyede olmasıyla da piyasadaki ürünlerden yüksek fiyatta satıldığını söyledi. Duman ürünleri için de bin 500 TL ve 10 bin TL arasında bir fiyat aralığından bahsetti.